از میان ۲۷ بانک فعال کشور، 13 بانک زنجیره صدور تا وصول چک دیجیتال را برای افراد حقیقی انجام میدهند و 14 بانک دیگر، این خدمت را ارائه نمیدهند. همچنین، امکان صدور و وصول دسته چک حقوقی در سه بانک ملت، صادرات و رفاه کارگران به صورت پایلوت در حال اجرا است.
بانک مرکزی، چک الکترونیک را در آبانماه سال 1401، بهعنوان محصولی جدید در شبکه بانکی معرفی کرد. چک الکترونیک محصولی است که مشتریان شبکه بانکی را از مراجعه به شعبه بینیاز میکند و تمام مراحل آن به صورت غیرحضوری انجام میشود.
طبق اعلام بانک مرکزی، در حال حاضر بانکهای اقتصاد نوین، پارسیان، تجارت، خاورمیانه، رفاه کارگران، سینا، قرضالحسنه مهر، کشاورزی، ملت، ملی، صادرات، کارآفرین و قرضالحسنه رسالت، زنجیره صدور تا وصول چک الکترونیک به صورت غیرحضوری را انجام میدهند و ارائه این خدمت به سایر بانکها نیز تکلیف شده است.
همچنین، امکان صدور و وصول دسته چک حقوقی از مرداد 1404 در سه بانک ملت، صادرات و رفاه کارگران به صورت پایلوت در حال اجرا است.
با توجه به اعلام بانک مرکزی، بانکهای ایران زمین، توسعه تعاون، توسعه صادرات ایران، دی، سامان، سرمایه، سپه، شهر، صنعت و معدن، مسکن، پاسارگاد، پستبانک، گردشگری و مؤسسه اعتباری ملل، هنوز فرایند ارائه چک دیجیتال را فراهم و کامل نکردهاند.
لازم به ذکر است که در این زمینه، بانک مرکزی به همه بانکها تکلیف کرده پذیرش بین بانکی چکهای دیجیتال سایر بانکها را در سامانه چکاوک فراهم کنند.
نکته: شبکه بانکی ایران را ۲۹ بانک تشکیل میدهد که در این گزارش، بانک مشترک ایران و ونزوئلا و بانک تجارتی ایران و اروپا به دلیل عدم فعالیت در این حوزه، در هیچ یک از سه دسته بالا در آمار قرار نگرفتند.
از آبانماه 1401، امکان صدور دسته چک برای مشتریان حقیقی فراهم شده که تا پایان فروردینماه 1405، 3 میلیون و 500 هزار فقره برگ چک الکترونیکی توسط مشتریان صادر شده است. از این تعداد چک، 2 میلیون و 875 هزار فقره آن سررسید شده که از این میزان سررسیدشده، 98.6 درصد چک الکترونیک وصول شده است.
بانک صادرات ایران نخستین بانک کشور بود که در دیماه 1401، چک امن دیجیتال را در اختیار مشتریان حقیقی قرار داد که بهطور کلی نیز تاکنون بیش از 675 هزار برگ چکنو به ارزش 244 هزار میلیارد ریال پاس شده است.
همچنین بانک ملت در جدیدترین آمار خود اعلام کرده که تاکنون نزدیک به ۴۸۰ هزار فقره چک الکترونیکی برای مشتریان حقیقی و حقوقی تخصیص داده و مجموع مبالغ چکهای صادرشده از این طریق به بیش از ۷,۵ همت رسیده است.
۱۳ بانک یا ۲۶ بانک؟
در مسیر بررسی تعداد بانکهایی که خدمت چک دیجیتال را ارائه میکنند، دو خبر متناقض در بانک مرکزی منتشر شده بود. بانک مرکزی، 7 اردیبهشتماه ۱۴۰۵، در گزارشی تعداد بانکهای فعال در ارائه خدمت چک دیجیتال را 26 بانک اعلام کرده بود، در حالی که سال بعد، اردیبهشتماه ۱۴۰۵، در گزارشی جدیدتر، تعداد بانکهای فعال در ارائه خدمت چک دیجیتال را 13 بانک اعلام کرد که تنها 3 بانک از آنها چک دیجیتال حقوقی ارائه میدهند.
به نظر میرسد میان این دو آمار که هر دو توسط بانک مرکزی منتشر شده اختلافی فاحش وجود دارد. اما این اختلاف و ناقض ریشه در چه دارد؟ و در نهایت آیا ۲۶ بانک متصل هستند یا ۱۳ بانک؟ پیگیری و بررسی راه پرداخت نشان میدهد که احتمالا یکبار، بانک مرکزی بر اساس برنامه زمانبندی اعلامی بانکها جهت پیادهسازی آمار داده و بار دیگر بر اساس واقعیت. گمان میرود بانک مرکزی نسخه اول هسته مرکزی سامانه چکاد ۱ را راهاندازی کرده، بانکها در شمار زیادی به آن وصل میشدند، ولی سیستم پر از ایراد بوده است. در نتیجه چکاد ورژن ۲ را با تغییرات زیاد راهاندازی کرده است که در پی آن، بانکها باید دوباره محصول جدیدی را در سمت خود پیادهسازی کنند. با این منطق، آمار جدید احتمالا مربوط به ویرایش جدید سامانه چکاد است.