به تازگی مطلبی در فایننشال تایمز منتشر شده که میگوید سالها تصور میشد ارزش اصلی اقتصاد دیجیتال در نرمافزار، پلتفرمها و خدمات آنلاین نهفته است؛ اما موج هوش مصنوعی این معادله را تغییر داده است. در شرایطی که شرکتهایی مانند گوگل، مایکروسافت، آمازون و متا میلیاردها دلار برای ساخت مراکز داده و توسعه مدلهای هوش مصنوعی هزینه میکنند، بخشی از سود این رقابت به تولیدکنندگان تراشه، تجهیزات و زیرساخت منتقل میشود. این تغییر برای فعالان فناوری، فینتک و اقتصاد دیجیتال ایران نیز اهمیت دارد؛ زیرا نشان میدهد در عصر هوش مصنوعی، دسترسی به توان پردازشی، تراشه و زیرساخت به اندازه نرمافزار و حتی بیشتر از آن به عامل تعیینکننده رقابت تبدیل شده است.
مدیر پیشین صندوق بیلی گیفورد میگوید غنایم جنگ هوش مصنوعی به جیب تأمینکنندگان سختافزار خواهد رفت.
جیمز اندرسون، سرمایهگذار بریتانیایی حوزه فناوری، هشدار داده است که پرده بر دو دهه رشد خارقالعاده سهام برترین شرکتهای نرمافزاری و اینترنتی آمریکا در حال فرود آمدن است؛ زیرا سرمایهگذاریهای عظیم در هوش مصنوعی جریانهای نقدی این شرکتها را متلاشی کرده و در نهایت به سود پایدار سازندگان تراشههایی مانند انویدیا تمام خواهد شد.
اندرسون در گفتوگو با فایننشال تایمز گفت که غنایم تبوتاب هزینهکرد تریلیوندلاری در حوزه هوش مصنوعی از سوی شرکتهایی مانند گوگل، متا، آمازون و مایکروسافت، به شکلی نامتناسب نصیب تعداد اندکی از تأمینکنندگان مسلط سختافزار از جمله انویدیا، شرکت تولید نیمهرسانای تایوان (TSMC) و ایاسامال خواهد شد.
این مدیر مشهور سابق بیلی گیفورد که اکنون بخشی از سرمایهگذاریهای خانواده میلیاردر آنیلی را مدیریت میکند، پیشبینی کرد که کمبود فعلی عرضه تراشههای هوش مصنوعی بسیار بیشتر از آنچه سرمایهگذاران صنعت بهشدت چرخهای نیمهرسانا به آن عادت کردهاند، ادامه خواهد یافت.
اندرسون در نامه سالانه خود به سرمایهگذاران صندوق ۱.۶ میلیارددلاری «لینگوتو اینوویشن استراتژی» که آن را همراه با مورگان سامت مدیریت میکند، نوشت: «دوران اطمینان نسبی به سلطه ۲۰ ساله پلتفرمهای نمایی به پایان رسیده است.»
اندرسون و سامت در این نامه نوشتند که عصر شرکتهای فناوری موسوم به هفت شگفتانگیز که معمولاً شامل اپل، مایکروسافت، آمازون، آلفابت، متا، انویدیا و تسلا هستند، اکنون «هم از جنبه مثبت و هم منفی تغییر کرده است»؛ تغییری که نتیجه رقابت پرهزینه و رودرروی سیلیکونولی برای رهبری در هوش مصنوعی است.
آنها نوشتند: «بنیادهای اقتصادی این پلتفرمها فروپاشیده است… هیچ مسیر روشنی برای بازگشت به هزینه سرمایهای پایین و جریان نقدی بالا وجود ندارد.»
تحلیلگران مورگان استنلی برآورد کردهاند که ابرمقیاسهای فناوری بزرگ بین سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۷ حدود ۲ تریلیون دلار هزینه خواهند کرد؛ زیرا برای توسعه ظرفیت مراکز داده مورد نیاز آموزش و ارائه سامانههای هوش مصنوعی با یکدیگر رقابت میکنند.
بازار، روی تراشهها شرط میبندد
معامله مبتنی بر هوش مصنوعی تاکنون سلسلهمراتب سنتی صنعت فناوری در والاستریت را برهم زده است. سرمایهگذاران شرکتهای سنتی نرمافزاری را تنبیه کردهاند و در هفتههای اخیر باعث جهش چشمگیر سهام شرکتهای تولیدکننده تراشه و تأمینکنندگان آنها شدهاند. شاخص نیمهرسانای PHLX (SOX) در یک ماه گذشته ۱۸ درصد و از ابتدای سال تاکنون ۵۷ درصد رشد کرده است.
اندرسون در این خصوص گفت که صندوق لینگوتو اینوویشن استراتژی همچنان موقعیت سرمایهگذاری قابلتوجهی در انویدیا و مقدار اندکی سرمایهگذاری در تسلا دارد.
اندرسون که در ماه اکتبر نسبت به افزایش نگرانکننده ارزشگذاری خصوصی استارتاپهای هوش مصنوعی و شباهت آن به حباب داتکام هشدار داده بود، در مصاحبهای گفت که خرید سهام آنتروپیک در صورت عرضه اولیه احتمالی آن در سال جاری را منتفی نمیداند.
او گفت: «فکر میکنم در این مرحله، به دلایل فرهنگی احتمال انتخاب آنتروپیک بسیار بیشتر از اوپنایآی باشد. موضوع فقط شتاب فعلی نیست. واقعاً معتقدم این مأموریت (توسعه هوش مصنوعی) از آن دست کارهایی است که باید فرهنگ سازمانی شرکت را بسیار جدی گرفت.»
اما او رقابت دائمی شرکتهای هوش مصنوعی برای کسب جایگاه نخست را با تمرکز فوقالعاده تأمینکنندگان سختافزاری آنها مقایسه کرد و گفت وابستگی جهان به TSMC هنوز کمتر از واقعیت برآورد میشود.
او گفت: «تقریباً غیرممکن است بتوان راهی برای دور زدن این انحصارها پیدا کرد. ایلان ماسک میگوید ظرف چند سال به این نقطه خواهد رسید و تلاشهایی هم برای احیای اینتل در جریان است. اما به نظر من این کار به مهارت، پشتکار، منابع و همچنین مالکیت فکری فوقالعادهای نیاز دارد.»
دیکتاتوریِ تعیینِ قیمت
ایلان ماسک در ماه مارس پروژه بلندپروازانه «ترافب» را برای ساخت کارخانه تولید تراشه در تگزاس آغاز کرد؛ کارخانهای که قرار است نیازهای اسپیسایکس و تسلا را تأمین کند. اسناد نظارتی در ایالت تگزاس نشان میدهد هزینه این تأسیسات ممکن است به ۱۱۹ میلیارد دلار برسد.
TSMC نیز برای پاسخگویی به تقاضای مشتریانی مانند انویدیا و گوگل در حال افزایش ظرفیت تولید خود است. همین موضوع باعث شده برخی سرمایهگذاران نگران باشند که اگر رقابت هوش مصنوعی کند شود، کمبود فعلی عرضه به سرعت به مازاد عرضه تبدیل شود.
اندرسون گفت: «سادهلوحانه است اگر تصور کنیم هیچ نوع چرخهای در صنعت نیمهرسانا وجود ندارد. آیا فکر میکنم امکان یک شگفتی بزرگ درباره شدت این چرخه وجود دارد؟ بله. اما گمان میکنم این شگفتی میتواند از جنبه مثبت باشد.»
مورگان سامت نیز به فایننشال تایمز گفت که سرعت پیشرفت هوش مصنوعی پس از رسیدن به نقطه عطف در پایان سال گذشته، «حتی از بلندپروازانهترین و خوشبینانهترین انتظارات ما نیز فراتر رفته است.»
سامت گفت با وجود بازار عظیم پیش رو برای شرکتهایی مانند آنتروپیک، تأمینکنندگان مسلط سختافزار میتوانند جایگاه خود را مستحکمتر کنند؛ زیرا همچنان قادرند قیمتها را افزایش دهند.
او گفت: «قدرت قیمتگذاری یعنی بتوانید به افزایش قیمت ادامه دهید تا زمانی که کسی بگوید نه. در حال حاضر هیچکس نمیتواند نه بگوید.»