به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک ،این سامانه با هدف ایجاد زنجیره مکانیزه تهاتر بدهیها و مطالبات رونمایی شد. این طرح، مطالبات و بدهیهای تأییدشده سازمان تأمین اجتماعی را به توکنهای دیجیتال تبدیل کرده و امکان تسویه زنجیرهای را فراهم میآورد. این نوآوری با استفاده از فناوری دفتر کل توزیعشده (DLT)، شفافیت، امنیت و سرعت را در فرآیند تسویه مطالبات کلان وارد میکند.
دیدگاه مدیران کلیدی پروژه:
- مصطفی سالاری ، رئیس سازمان تأمین اجتماعی : «توکن راهکاری نوین برای مدیریت و تسویه مطالبات در مقیاس ملی است که فرآیندهای سنتی تهاتر را سریعتر، شفافتر و منعطفتر میکند.»
- فرشید فرخنژاد ، مدیرعامل بانک ملت : «یکی از بهترین کارکردهای فناوری بلاکچین استفاده از ظرفیت مطالبات واقعی ناشی از فروش کالا و خدمت است.»
- هادی اخلاقی ،مدیرعامل بانک تجارت : این طرح را «ارزشمند و فاخر» توصیف کرد و آن را راهکاری مؤثر برای حل مشکل عدم انطباق زمان درمان و پرداختها دانست.
- حمیدرضا فتحی بیرانوند ،قائممقام بانک رفاه): «طرح تکو میتواند پایه پولی کشور را مدیریت کرده و آثار تورمی را کاهش دهد.»
- محمدمهدی تقیپور ، مدیرعامل بهپرداخت ملت : «تکو سامانهای است که به نوعی تولیدکننده توکن بدهیهای تأمین اجتماعی به شمار میرود و هدف آن حذف پول نقد از فرآیند تسویه است.»
- مقداد نادری ، مشاور سازمان تأمین اجتماعی : هدف اصلی را «ایجاد زنجیره تهاتر مکانیزه بین مطالبات و بدهیهای سازمان» عنوان کرد.
در مجموع، تکو را میتوان گامی مهم در مسیر توکنایز بدهیها، افزایش شفافیت، تسریع تسویه و کاهش فشار نقدینگی در اقتصاد ایران دانست.
۲- آثار مثبت برای ذینفعان اصلی
الف) شرکتهای PSP
۱. ورود به لایه جدید خدمات مالی:تغییر مدل از «کارمزد تراکنش» به سمت «زیرساخت مالی دیجیتال». این سامانه آغاز ورود به حوزههایی چون توکنایز دارایی، تسویه هوشمند و زیرساختهای مالی زنجیرهای است. شرکتهای PSP از اپراتور پرداخت به معماران جریان ارزش تبدیل میشوند.
۲. افزایش درآمدهای غیرکارمزدی: ایجاد درآمدهای جدید از طریق مدیریت زنجیره تسویه، صدور و رهگیری توکن، APIهای مالی و خدمات تأمین مالی زنجیرهای (SCF). درآمد حاصل از خدمات ارزشافزوده میتواند از درآمد تراکنشهای پایه پیشی گیرد.
۳. تبدیل به بازیگران فینتک سازمانی: ارتقای جایگاه از اپراتور پرداخت به «زیرساختساز اقتصاد دیجیتال»، مشابه مسیری که شرکتهای بزرگ پرداخت در شرق آسیا طی کردهاند. این امر وابستگی به حجم تراکنشهای خرد را کاهش داده و پایداری کسبوکار را افزایش میدهد.
ب) آثار مثبت برای بانکها
۱. کاهش فشار نقدینگی: تهاتر بدهیها نیاز به تسهیلات کوتاهمدت برای سرمایه در گردش را کاهش داده و فشار بر ترازنامه بانکها را تعدیل میکند. این امر نسبت کفایت سرمایه (CAR) را بهبود بخشیده و فضای مانور بیشتری برای مدیریت ریسک ایجاد میکند.
۲. توسعه تأمین مالی زنجیرهای (SCF): گذار از وامدهی سنتی به مدلهای پیشرفتهای چون فاکتورینگ دیجیتال و توکنایز اسناد دریافتنی. بانکها میتوانند با استفاده از دادههای زنجیره بدهی، اعتبارسنجی دقیقتری انجام دهند.
۳. افزایش شفافیت و نظارت: استفاده از بلاکچین امکان رصد زنجیره بدهی، کاهش جعل اسناد و کنترل دقیقتر پولشویی را فراهم میکند. هر توکن دارای تاریخچه شفاف مالکیت است که ریسک عملیاتی را کاهش میدهد.
۴. خلق ابزارهای مالی جدید: امکان وثیقهپذیری توکنهای بدهی و ایجاد بازار ثانویه برای مطالبات دیجیتال. این امر نقدشوندگی داراییهای بانکها را افزایش میدهد.
ج) آثار مثبت برای اقتصاد کلان
۱. اثر ضدتورمی: کاهش نیاز به خلق پول جدید برای تسویه بدهیها و افزایش سرعت گردش اعتبار بدون فشار بر نقدینگی. در یک مدل ساده، تأثیر آن بر حجم نقدینگی ( M ) را میتوان اینگونه نمایش داد:
ΔMموثر = (M × V) / P − Δ بدهیهای تهاتر شده
ΔM_effective = (M × V) / P − ΔCleared_Debts
۲. کاهش قفلشدگی مطالبات: افزایش نقدشوندگی مطالبات پیمانکاران، فعال نگه داشتن زنجیره تولید و کاهش ریسک ورشکستگی در بخش خصوصی. این امر به کاهش شکاف تولید ناخالص داخلی بالقوه و بالفعل کمک میکند.
۳- تجربههای جهانی و جایگاه ایران
- چین (Ant Group / WeBank): موفقترین نمونه در استفاده از پلتفرمهای دیجیتال برای انتقال مطالبات و اعتبارسنجی زنجیرهای است. پلتفرم «Ant Chain» صدها میلیارد دلار تسویه تجاری را مدیریت میکند.
- سنگاپور (Project Ubin): استفاده از بلاکچین برای کاهش هزینه و ریسک تسویه بینبانکی و پرداختهای فرامرزی.
- اروپا (Tokenized Trade Finance): تمرکز بانکهای بزرگی مانند HSBC و Santander بر دیجیتالسازی اسناد تجاری مثل السی برای کاهش کلاهبرداری.
- تمایز ایران: در حالی که جهان بیشتر بر توکنایز داراییهای نقد یا اوراق تمرکز دارد، «تکو» بر توکنایز «بدهیهای سازمانی» متمرکز است که یک مدل بومیشده و کاربردی برای حل گرههای مالی ایران محسوب میشود. این رویکرد، راهحلی مستقیم برای مشکل Chronic Inter-Organizational Debt (بدهی مزمن بینسازمانی) ارائه میدهد.
۴- چشمانداز ۱ تا ۲ سال آینده
سناریوی محتمل: رشد تدریجی اما کنترلشده
- توسعه اکوسیستم: گسترش سامانه از تأمین اجتماعی به زنجیره سلامت، پیمانکاران عمرانی و شهرداریها. هر بخش جدید، شبکه اثرات مثبت سامانه را به صورت تصاعدی افزایش میدهد.
- بازار ثانویه: شکلگیری پلتفرمهای خرید و فروش مطالبات توکنیزهشده (اوراق بدهی دیجیتال). این بازار میتواند با تنزیل متفاوت، عمق پیدا کند.
- اتصال فینتکی: یکپارچگی با کیفپولهای سازمانی و قراردادهای هوشمند بانکی برای تسویه خودکار و شرطی پرداختها.
- تحول رگولاتوری: سوق دادن بانک مرکزی به تدوین مقررات جامع داراییهای دیجیتال و هویت مالی دیجیتال (e-KYC).
چالشهای کلیدی: ابهام در مالکیت حقوقی توکنها در نظام حقوقی فعلی، مقاومت بازار در برابر ابزارهای غیرنقدی و نیاز به زیرساخت فنی پایدار در مقیاس بزرگ (توان عملیاتی بالا، امنیت سایبری).
جمعبندی
سامانه «تکو» نقطه عطفی در پیوند بلاکچین با مدیریت مالی در ایران است. موفقیت این طرح میتواند مدل کسبوکار بانکها و PSPها را متحول کرده و با کاهش فشار نقدینگی، جانی دوباره به زنجیره مطالبات کشور ببخشد. این نوآوری گامی به سوی شکلگیری یک اقتصاد تهاتری دیجیتال است که در آن ارزش مستقیماً و با کارایی بالا مبادله میشود. تحقق این اهداف در گرو پذیرش بازار، توسعه زیرساختهای حقوقی-فنی و حمایت هوشمندانه رگولاتور خواهد بود.