انجمن تجارت الکترونیک تهران نخستین موضعنامه (Position Paper) خود را با موضوع «مسئولیت حقوقی پلتفرمها در قبال محتوای تولیدشده توسط کاربران» منتشر کرد. این موضعنامه در پی صدور رأی اخیر علیه پلتفرم آپارات و محکومیت مدیرعامل این شرکت به پرداخت حدود ۳۶۰۰ میلیارد تومان خسارت تدوین شده است؛ حکمی که به دنبال شکایت صداوسیما صادر شد و واکنشهای متعددی را در اکوسیستم اقتصاد دیجیتال به همراه داشت.
به گفته انجمن تجارت الکترونیک، هدف از انتشار این سند، تبیین دیدگاه تخصصی بخش خصوصی درباره حدود مسئولیت پلتفرمهای اینترنتی، بررسی وضعیت فعلی نظام حقوقی و ارائه چارچوبی شفاف و قابل پیشبینی برای تنظیمگری در این حوزه است.
تفکیک پلتفرم از ناشر؛ محور اصلی موضعنامه
در این موضعنامه تأکید شده که بخش مهمی از چالشهای فعلی ناشی از نبود تفکیک روشن میان «پلتفرم واسط» و «ناشر یا تولیدکننده محتوا» است. انجمن تجارت الکترونیک معتقد است پلتفرمها در بسیاری از موارد صرفاً بستر فنی انتشار محتوا را فراهم میکنند و نباید مسئول مستقیم محتوای تولیدشده توسط کاربران شناخته شوند.
این انجمن هشدار داده است که تسری مسئولیت کیفری محتوای کاربران به مدیران پلتفرمها، با اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری در تضاد بوده و میتواند امنیت حقوقی فعالان اقتصاد دیجیتال را تضعیف کند. به اعتقاد تدوینکنندگان این سند، تحمیل مسئولیتهای سنگین و مبهم به پلتفرمها، ریسک فعالیت در اقتصاد دیجیتال را افزایش داده و مانعی برای نوآوری و ورود بازیگران جدید خواهد بود.
قانون چه میگوید؟
بر اساس تحلیل ارائهشده در این سند، قانون جرایم رایانهای ایران مدل «اطلاع و اقدام» (Notice & Action) را مبنای مسئولیت پلتفرمها قرار داده است. به این معنا که مسئولیت حقوقی پلتفرم زمانی فعال میشود که پس از دریافت اطلاع رسمی یا دستور قانونی درباره محتوای مجرمانه، از انجام اقدام لازم خودداری کند.
در موضعنامه انجمن تجارت الکترونیک تأکید شده که قانون، پلتفرمها را ملزم به نظارت دائمی و پیشینی بر محتوای میلیونها کاربر نکرده و چنین برداشتی میتواند با اصول قانون اساسی از جمله آزادی بیان، حریم خصوصی، ممنوعیت تجسس و اصل برائت در تعارض باشد.
۶ پیشنهاد انجمن برای اصلاح تنظیمگری پلتفرمها
انجمن تجارت الکترونیک در این موضعنامه، شش پیشنهاد اصلی برای اصلاح چارچوب تنظیمگری پلتفرمها ارائه کرده است:
- تفکیک نقش پلتفرم واسط از ناشر محتوا
- پذیرش و پیادهسازی استاندارد «بندرگاه امن» (اقدامات رافع مسئولیت Safe Harbor)
- توجه مضاعف بر اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری
- حرکت به سمت نظام خودتنظیمگری (Self-regulation) و تنظیمگری مشارکتی (Co-regulation)
- ایجاد نهادها و شعب تخصصی قضایی
- تنظیمگری توسعهمحور
موضعنامهها؛ ابزار جدید انجمن برای ورود به سیاستگذاری
انجمن تجارت الکترونیک اعلام کرده قصد دارد انتشار موضعنامههای تخصصی را بهعنوان بخشی از فرایند مستمر گفتوگو با سیاستگذاران ادامه دهد. به گفته این انجمن، موضعنامهها ابزاری تحلیلی و تخصصی برای مشارکت نهادهای صنفی در فرایند تنظیمگری و تصمیمسازی محسوب میشوند و میتوانند به شکلگیری سیاستهای واقعبینانهتر در اقتصاد دیجیتال کمک کنند.
در پایان این موضعنامه تأکید شده که توسعه پایدار اقتصاد دیجیتال، جذب سرمایهگذاری و افزایش اعتماد عمومی تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که چارچوبهای حقوقی و تنظیمگری کشور شفاف، قابل پیشبینی و مبتنی بر حمایت از نوآوری باشند.