افزایش محبوبیت طلا یک تناقض تازه برای کشورهایی ایجاد کرده که آن را بهعنوان پوشش ریسکهای جهانی میخرند: کارایی طلا تا حد زیادی به محل نگهداری آن بستگی دارد. مقاله «این همه طلا کجای دنیا نگهداری میشود؟» که به تازگی در نیویورک تایمز منتشر شده، همین مسئله متناقض را درباره ارزش و محبوبیت طلا همراه با ریسک ذخایر آن بررسی میکند؛ این که محل ذخیره طلا چگونه کارایی آن را حفظ میکند؟
دو تا از بزرگترین انبارهای طلا در جهان در نیویورک و لندن قرار دارند؛ جایی که فدرال رزرو نیویورک و بانک انگلیس ذخایر بانکهای مرکزی خارجی و سایر نهادها را نگهداری میکنند. این دو شهر بزرگترین مراکز معاملات طلا در جهان هستند و سابقهای بیش از یک قرن در نگهداری امن و قابلاعتماد این فلز دارند.
در خزانه فدرال رزرو نیویورک بیش از ۵۰۰ هزار شمش طلا نگهداری میشود؛ مکانی که تا پایان سال ۲۰۲۴ بزرگترین محل متمرکز نگهداری طلای پولی در جهان بوده است. حجم این ذخایر در سال ۱۹۷۳ به اوج رسید؛ اندکی پس از آنکه ایالات متحده طلا را از پشتوانه دلار حذف کرد. تصمیمی که عملاً طلا را از جایگاه مرکزیاش در نظام مالی جهانی کنار زد.
از سال ۱۹۷۰ تاکنون، بانکهای مرکزی در بسیاری از اقتصادهای پیشرفته اروپایی و همچنین ایالات متحده، بیشتر از آن که طلا بخرند، فروشنده بودهاند. با این حال، تا پایان ۲۰۲۴ این بانکها همچنان ۵۷ درصد از ذخایر طلای جهان را در اختیار دارند؛ بر اساس تحلیلی از مؤسسه بروکینگز ایالات متحده بزرگترین دارنده ذخایر طلاست و پس از آن آلمان، ایتالیا و فرانسه قرار دارند. در مقابل، بزرگترین خریداران امروز، بانکهای مرکزی در اقتصادهای نوظهور هستند.
تنها کشورهایی که معمولاً باید نگران نگهداری طلای خود در نیویورک یا لندن میبودند، آنهایی بودند که در معرض خطر تحریم قرار داشتند. رهبران سیاسی پیشین ونزوئلا سالهاست درگیر یک دعوای حقوقی برای بازپسگیری ذخایر طلای خود از خزانههای بانک انگلیس هستند.
اما حالا این نگرانی گستردهتر شده است. حملات مکرر دونالد ترامپ به اروپا باعث شده برخی مقامها این سؤال را مطرح کنند که آیا بهتر نیست طلایشان را در داخل کشور نگه دارند؟
تا اینجا، درخواستها برای بازگرداندن طلا به داخل در اروپا پراکنده بوده و بیشتر از سوی برخی نمایندگان و اقتصاددانان در آلمان و ایتالیا مطرح شده است.
آلمان حدود یک دهه پیش بخشی از طلای خود را به کشور بازگرداند، اما همچنان حدود نیمی از ذخایرش را در داخل نگه میدارد، یکسوم را در نیویورک و باقی را در لندن. در مورد ایتالیا هم حدود ۴۴ درصد طلا در داخل کشور نگهداری میشود، تقریباً همین مقدار در نیویورک است و بقیه در بریتانیا و سوئیس. با این حال، بانکهای مرکزی آلمان و ایتالیا اعلام کردهاند برنامهای برای بازگرداندن کامل طلا ندارند.
یک دلیل مهم برای نگهداری طلا در نیویورک و لندن این است که هر دو بانک مرکزی سابقهای بینقص در امنیت دارند. تا امروز حتی یک مورد سرقت از خزانههای آنها ثبت نشده، حتی در زمان جابهجایی طلا. در جریان جنگ جهانی دوم هم طلای موجود در لندن بهصورت محرمانه برای چند سال به کانادا منتقل شد تا در امان بماند.
دلیل دیگر، نقدشوندگی است. «کشورها ترجیح میدهند طلا را نزدیک جایی نگه دارند که ممکن است با آن معامله کنند.» این را کریشان گوپال، تحلیلگر ارشد World Gold Council میگوید.
به گفته اندرو بایلی، رئیس بانک انگلیس، بیش از ۶۰ بانک مرکزی طلای خود را در این بانک نگهداری میکنند. بانک انگلستان حدود ۴۳۰ هزار شمش طلا در ۹ خزانه دارد؛ به این معنا که بانکهای مرکزی میتوانند بدون خروج فیزیکی طلا از خزانه، با یکدیگر خریدوفروش انجام دهند.
مسئله محل نگهداری، بیش از همه برای کشورهایی جدی است که در حال افزایش ذخایر خود هستند. هند در حالی که مجموع ذخایر طلای خود را بالا برده، سهم نگهداری آن در بانک انگلستان را کاهش داده است.
ترکیه هم همزمان با افزایش ذخایر داخلی، در سال ۲۰۱۷ تمام طلای خود را از خزانه فدرال رزرو نیویورک خارج کرد و یک سال بعد نیز آن را از سوئیس بیرون آورد. این کشور مدتی سهم نگهداری در بانک انگلستان را هم کاهش داد، اما بعداً بخش زیادی از همان ذخایر را دوباره به لندن برگرداند؛ جایی که استفاده از طلا برای معاملات آسانتر است.
تنها ۲۰ درصد از ذخایر طلای بانک مرکزی لهستان در داخل این کشور نگهداری میشود و بقیه در خزانههای فدرال رزرو نیویورک و بانک انگلیس قرار دارد. با این حال، به گفته آدام گالپینسکی، رئیس بانک مرکزی لهستان، هدف این است که در آینده این ذخایر بهطور مساوی میان لهستان، نیویورک و لندن تقسیم شود.
او میگوید: «نگهداری داخلی، یکی از ستونهای اصلی تنوع جغرافیایی است؛ به یک دلیل ساده: تابآوری ملی و استقلال راهبردی. صریح بگویم، سناریوی افراطی خاصی در افق نمیبینم، اما وظیفه من این است که برای آنها برنامهریزی کنم.»
در مقابل، بانک مرکزی جمهوری چک تصمیم گرفته تقریباً تمام طلای خود را در لندن نگه دارد؛ جایی که میتواند آن را به سایر بانکهای مرکزی قرض دهد و بازدهی بگیرد. ژان کوبچک، عضو هیئتمدیره این بانک میگوید: «لندن بازار طلا در اروپاست. با استفاده از خزانههای بانک انگلستان، در هزینههای معامله صرفهجویی میکنیم.»
به دلایلی که احتمالاً خیلی هم نیاز به توضیح ندارد، بسیاری از بانکهای مرکزی محل نگهداری طلای خود را محرمانه نگه میدارند.
بانک مرکزی چین در سالهای اخیر یکی از بزرگترین خریداران طلا بوده و برای ۱۷ ماه متوالی خرید کرده، اما اطلاعات کمی درباره محل نگهداری ذخایرش منتشر شده است. بانک مرکزی برزیل هم اواخر سال گذشته برای نخستین بار در چهار سال اخیر ذخایر طلای خود را افزایش داد، اما اعلام نکرد که آنها را کجا نگه میدارد.
برای دههها، لندن و نیویورک بر ذخیرهسازی طلا سلطه داشتهاند، اما هنگکنگ در تلاش است بهعنوان یک گزینه جایگزین، خارج از کشورهای غربی، خود را مطرح کند.
بر اساس برآورد World Gold Council، بانکهای مرکزی همچنان به خرید طلا در حجم بالا ادامه خواهند داد و محل نگهداری آن، همچنان یک متغیر مهم باقی میماند.
گلپینسکی میگوید: «ریسک باید با فروتنی پذیرفته و با احتیاط مدیریت شود.» جملهای که خلاصهاش این است: هیچکس واقعاً خیالش راحت نیست، فقط بعضیها حرفهایتر نگران میشوند.