در پی جنگ اخیر که خسارتی بالغ بر ۲۷۰ میلیارد دلار به کشور وارد کرده، دولت بازسازی حدود ۱۴۰ هزار واحد مسکونی و غیرمسکونی را در دستور کار قرار داده است. طبق آمار، نزدیک به ۱۰۰ هزار واحد در کل کشور و حدود ۴۰ هزار واحد در تهران دچار آسیب شدهاند که مسئولیت بازسازی در هشت کلانشهر اصلی بر عهده شهرداریها و در سایر نقاط بر عهده بنیاد مسکن است. عملیات بازسازی که بین ۳ تا ۲۴ ماه زمان میبرد، تاکنون با تعمیر بیش از ۱۸ هزار واحد آغاز شده و واحدهای آسیبدیده بر اساس شدت خسارت (از شکستگی شیشه تا تخریب کامل) به چهار گروه تقسیم شدهاند تا روند امدادرسانی و مقاومسازی بهصورت اولویتبندی شده دنبال شود.
برای حمایت از آسیبدیدگان، تسهیلات متنوعی شامل وام ودیعه مسکن (۲ میلیارد تومان در تهران و ۳۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان در سایر شهرها)، بنکارت ۴۰۰ میلیون تومانی برای خرید لوازم خانگی و پرداخت خسارت خودرو و اثاثیه پیشبینی شده است. همچنین دولت به منظور تشویق سازندگان به نوسازی، مشوقهای ویژهای نظیر اعطای دو طبقه تراکم اضافی رایگان برای ساختمانهای تخریبی، حذف هزینههای پروانه ساختمانی و ارائه خدمات رایگان نظام مهندسی را در نظر گرفته است. این اقدامات با هدف تسریع در اسکان دائم شهروندان و جبران خسارات وارده، حتی پیش از ابلاغ مصوبات نهایی بودجه توسط نهادهای متولی آغاز شده است. در این مطلب، سازوکار پرداخت تسهیلات، روند بازسازی و نحوه جبران خسارت بررسی شده است.
آسیب به حدود ۱۴۰ هزار واحد مسکونی و غیرمسکونی
در اثر این جنگ بالغ بر ۲۷۰ میلیارد دلار خسارت به کشور وارد شد. طبق آمار در شهر تهران ۳۹ هزار و ۵۸۵ واحد و در کل کشور ۹۹ هزار و ۸۷۸ واحد دچار آسیب شده است. اگرچه از این تعداد در تهران ۳۲ هزار واحد و در سایر شهرها ۴۹ هزار واحد خسارت جزئی دیده است.
نحوه پرداخت وام ودیعه و بازسازی به خانوارهای آسیبدیده
بر اساس برنامه حمایتی دولت، برای کمک به خانوارهای آسیبدیده از جنگ رمضان، وام ودیعه مسکن برای اسکان موقت در نظر گرفته شده است؛ سقف این وام برای تهران دو میلیارد تومان و برای سایر شهرها ۳۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان است. در حوزه بازسازی نیز تسهیلاتی تا سقف ۳۰۰ میلیون تومان در مناطق روستایی و ۷۰۰ میلیون تومان در مناطق شهری پیشبینی شده است.
متقاضیان باید ساکن مناطق رسمیِ آسیبدیده باشند و مدارک مربوط به خسارت کامل یا جزئی را ارائه کنند. شرایط عمومی دریافت این تسهیلات شامل داشتن تابعیت ایرانی، مالکیت قانونی بر ملک و تعهد به استفاده از تسهیلات در مسیر بازسازی واقعی است. نهادهای اجرایی پس از ارزیابی اولیه، افراد واجد شرایط را به بانکهای عامل معرفی میکنند.
میزان تسهیلات بر اساس سطح خسارت و موقعیت ملک تعیین میشود تا تخصیص منابع منصفانه باشد. در کنار این خدمات، برخی شهرداریها امکان تهاتر ملکهای آسیبدیده با املاک خود و استفاده از پیمانکاران منتخب یا مورد تأیید مالکان را فراهم کردهاند. در تخریب کامل نیز قیمتگذاری بر اساس ارزش ملک پیش از آسیب انجام میشود.
وضعیت بازسازی و تسهیلات تشویقی برای سازندگان
طبق اعلام دولت، بازسازی حدود ۱۴۰ هزار واحد مسکونی و غیرمسکونی در دستور کار است. تاکنون عملیات تعمیر ۱۸ هزار و ۷۶۶ واحد تکمیل شده و تعدادی از واحدها در قالب تعمیرات نوع یک (مقاومسازی سازه) و نوع دو (تعمیرات داخلی) به پایان رسیده است.
در کنار تسهیلات نقدی، دولت برای تشویق سازندگان از ابزارهایی مانند تراکم شناور استفاده میکند. بهعنوان نمونه، اگر ساختمانی پیش از تخریب پنج طبقه بوده، ممکن است دو طبقه تراکم رایگان اضافه دریافت کند. هزینه خدمات سازمان نظام مهندسی و صدور پروانه ساختمانی نیز برای پروژههای بازسازی رایگان اعلام شده است. این رویکرد قرار است بخشی از محدودیت منابع مالی را جبران و انگیزه سرمایهگذاری در بازسازی را افزایش دهد. زمان موردنیاز برای بازسازی کامل واحدهای آسیبدیده بین سه تا ۲۴ ماه برآورد شده است و در این دوره، خانوارها میتوانند از وام ودیعه استفاده کنند.
تقسیمبندی واحدهای آسیبدیده تهران
شهرداری تهران تعداد واحدهای خسارتدیده از زمان آغاز جنگ رمضان تا اعلام آتشبس را ۳۹ هزار و ۵۸۵ واحد اعلام کرده است. این واحدها برای تعیین نوع مداخله به چهار گروه تقسیم شدهاند:
- گروه الف: خسارت جزئی مانند شکستگی شیشه و پنجره؛ شامل ۳۲ هزار و ۶۴۳ واحد. نیمی از این واحدها تاکنون تعمیر شدهاند.
- گروه ب: نیازمند تعمیرات متوسط؛ ۵۱۳۳ واحد. برای این گروه، اسکان اضطراری در مجموعههای اقامتی تا پایان تعمیرات فراهم میشود.
- گروه جیم: واحدهای نیازمند مقاومسازی؛ ۸۲۵ واحد. اجرای عملیات به عهده سازمان نوسازی است.
- گروه دال: واحدهای تخریبشده که به بازسازی کامل نیاز دارند؛ ۹۸۴ واحد.
برای گروههای جیم و دال، شهرداری علاوه بر ودیعه دو میلیارد تومانی، تا ۴۰ میلیون تومان اجاره ماهانه پرداخت میکند.
همچنین به ساکنان برای جبران خسارت لوازم خانگی، بنکارت ۴۰۰ میلیون تومانی داده میشود. در حوزه خودرو و اثاثیه نیز چهار مرحله ثبت، تأیید پلیس، ارجاع به بیمه ایران و پرداخت خسارت طی میشود.
کدام نهاد مسئول بازسازی است؟
در مجموع، مسئولیت بازسازی در کلانشهرهای تهران، کرج، قم، تبریز، اصفهان، شیراز، اهواز و کرمانشاه با شهرداریهاست و بنیاد مسکن وظیفه بازسازی سایر مناطق را بر عهده دارد. با وجود اینکه هنوز رقم نهایی برای بازسازی واحدهای تخریبشده تعیین نشده، دولت اعلام کرده مصوبه مربوط به تأمین منابع بهزودی ابلاغ خواهد شد.