نشست تخصصی «تابآوری مالی: تصمیمگیری مالی و بقا در بحران»، دوشنبه ۷ اردیبهشتماه ۱۴۰۵، در اتاق بازرگانی تهران برگزار شد. در این نشست، علاوهبر ارائه راهکارهای عملیاتی برای مواجهه با عدمقطعیتهای اقتصادی، به مشاوره و کمک به مدیران عامل و اعضای هیئتمدیره در طراحی مسیر بقا، مدیریت نقدینگی و تصمیمگیری مؤثر در کوتاهمدت پرداخته شد.
در این گزارش، با تکیه بر موضوعات و مفاهیم ارائهشده در نشست «تابآوری مالی: تصمیمگیری مالی و بقا در بحران»، به ارائه ۱۰ نکته کلیدی برای افزایش آمادگی سازمانها در برابر بحرانها و کاهش آسیبپذیری آنها در شرایط بیثبات سیاسی-اقتصادی پرداختیم.
تابآوری مالی (Resilience Financial) یعنی توانایی بنگاه برای پیشبینی اختلالات احتمالی، جذب شوکهای مالی، انطباق و تعدیل ساختارها و تصمیمات، بازگشت سریع به شرایط پایدار، تداوم و رشد در دوران عدم قطعیت.
نکته اول؛ انضباط مالی و تصمیمگیری هوشمندانه را دنبال کنید
بر اساس مطالعات و تجارب جهانی، وجوه مشترک بنگاههای اقتصادی که در دل بحرانها تاب آورده و پس از آن توانستند عملکرد سازمانی قابل توجه خود را حفظ و رشد دهند، دو موضوع بوده است:
- یک؛ انضباط مالی و تصمیمگیری صحیح مالی در شرایط بحران: یکی از اساسیترین جنبههای تابآوری، تابآوری مالی است. تابآوری مالی یک اقدام یکشبه و یکباره نیست، بلکه برنامهریزی و پیادهسازی نظامی صحیح و دائمی است.
- دو؛ جایگزین کردن تصمیمگیری هوشمندانه و انعطافپذیر بهجای تصمیمگیری برمبنای استراتژی سازمانی: کلید بقای کسبوکارها انعطاف و هوشمندی است. یعنی توانایی تغییر مسیر در کوتاهترین زمان، بازطراحی زنجیره تأمین، یافتن بازارهای جایگزین و یا حتی بازتعریف مدل کسبوکار شرکتی.
نکته دوم؛ جریان نقدینگی را مدیریت کنید
ستون فقرات تابآوری مالی برای تمام کسبوکارها در شرایط بحران، «مدیریت جریان نقدینگی» است که باید بر پایه شفافیت کامل مالی صورت بگیرد. در شرایط بحران باید به این نکات توجه داشت:
- نگهداری نقدینگی احتیاطی (صندوق اضطراری): ذخیره کردن ۱۰ تا ۱۵ درصد از سود که این امر، هم امنیت مالی را بالا میبرد و هم میتواند پشتوانه فرصتهای خرید باشد.
- انضباط در دریافت و پرداخت، شرط بقاست.
- سرمایه در گردش بهطور مستمر نیازمند بازسازی است.
نکته: همچنین بودجهریزی سازمان باید دقیقتر و برمبنای بازههای ماهانه (و حتی در شرایط پیچیده به صورت هفتگی) تدوین و اصلاح شود.
نکته سوم؛ محتوای قراردادها را بازطراحی کنید
در شرایط بحران، لازم است که موضوعات را در شرایط «فورسماژور» تحلیل کنیم. یکی از جنبههای مهم تابآوری مالی، بازطراحی محتوای قراردادی بین مشتریان و شرکتها، بین مشتریان و نهادهای مالی، بین بنگاههای اقتصادی و نهادهای مالی تنظیمگر است.
بهطور مثال اگر دولت تصمیم دارد به بنگاههای اقتصادی برای حفظ بقا کمک کرده و از آنها حمایت کند، لازم است که شرایط تنظیمگری و نظارتهای خود را بازطراحی و اصلاح کند.
نکته چهارم؛ در سیاستهای پرداخت تجدیدنظر کنید
در مدیریت جریان نقدینگی، سیاستهای دریافت و پرداخت از اهمیت بالایی برخوردارند که میتوانند بقای سازمان را تاحدودی تضمین کنند. البته نکته اصلی اینجاست که سیاستهای دریافت و پرداخت باید در شرایط بحران تغییر کنند.
در شرایط بحران، اولویت پرداخت باید براساس اهمیت تأمینکننده تعیین شود. یعنی پرداخت مطالبات (نحوه و میزان پرداخت) تأمینکنندگان باید براساس میزان اهمیت مواد تأمینی تهیهشده توسط هر تأمینکننده برای فعالیت سازمان مشخص شود.
همچنین در شرایط بحران میتوان به تهاتر مطالبات و بدهیها نیز بهعنوان یکی از راههای مدیریت جریان نقدینگی نظر داشت.
نکته پنجم؛ در سیاستهای دریافت تجدیدنظر کنید
در ادامه سیاستهای دریافت و پرداخت، باید توجه داشت که دریافت وجه نقد از اولویت برخوردارست. همچنین در شرایط بحرانی ممکن است که به استفاده از برخی ابزارهای نقدی اضطراری نیاز پیدا شود. به همین منظور میتوان به تکنیکهای دریافت پیشپرداخت یا تنزیل اسناد دریافتی روی آورد.
تنزیل اسناد دریافتی در شرایط بحران باید برمبنای نرخ بهره کف بازار و یا نرخ سربهسر صورت بگیرد تا وجوه نقد به سرمایه در گردش شرکت اضافه شود.
یکی دیگر از ابزارهای نقدی اضطراری میتواند اجاره یا فروش بخشی از داراییهایی باشد که در بلندمدت عایدی بههمراه ندارند.
نکته ششم؛ هزینهها را هوشمندانه کاهش بدهید
معمولا در شرایط بحران، شرکتها به کاهش یکباره برخی از هزینهها روی میآورند، که کار بسیار نادرستی است. کاهش هزینهها در شرایط بحران باید هوشمندانه و با در نظر گرفتن تأثیر بلندمدت آن بر کسبوکار انجام شود.
کاهش هزینههای غیرضروری باید برمبنای ارزش استراتژیک هر هزینه باشد، نه صرفاً براساس مبلغ هزینهشده.
| هزینههای قابل کاهش فوری | هزینههای با اولویت حفظ |
| سفرهای کاری غیرضروری هزینههای تبلیغاتی که بازدهی مشخصی ندارند مراسم و رویدادهای سازمانی توسعه محصولات جدید با بازده بلندمدت پاداشها و مزایای غیرنقدی |
حقوق کارکنان کلیدی و متخصص هزینههای مرتبط بامشتریان اصلی هزینههای حفظ کیفیتم حصول هزینههای امنیت سایبری و فیزیکی تبلیغات هدفمند با بازدهی مشخص |
نکته هفتم؛ ریسکها را شناسایی و مدیریت کنید
در شرایط بحران، ریسک باید به تصمیم اجرایی ترجمه شده و فوراً با استفاده از ابزارها کنترل شود. ریسکهای اصلی کسبوکارها شامل نرخ ارز، تورم و ساختار بدهی است که میتوان از طریق راههای زیر، ریسک را مدیریت کرد:
- همجهتسازی درآمد و هزینه (برای حفظ بقا)
- بازنگری در قراردادها
- زمانبندی خرید و حفظ موجودی راهبردی
- بازبینی مداوم سرمایه در گردش
- اصلاح قیمتگذاری و در صورت لزوم تغییر سیاستهای قیمتگذاری
- کاهش هزینههای غیرضروری
- توزیع مناسب سررسید بدهیها (به این دلیل که فشار پرداخت در طول ماه پخش شود)
- کاهش تمرکز بر بدهی کوتاهمدت
- تنوعبخشی به منابع
نکته هشتم؛ از ابزارهای تأمین مالی جدید استفاده کنید
استفاده از روشهای جدید تأمین مالی، بهخصوص ابزارهای تأمین مالی زنجیرهای (SCF) و تأمین مالی جمعی میتواند گزینههای مناسبی برای تأمین مالی در شرایط بحران باشند و تابآوری مالی را افزایش بدهند.
- تأمین مالی جمعی: در این روش جمعآوری سرمایه از تعداد زیادی از افراد و معمولاً از طریق پلتفرمهای آنلاین انجام میگیرد.
- تأمین مالی از طریق فاکتور: دریافت سرمایه در ازای فروش فاکتورهای پرداختنشده با تخفیف. این روش برای کسبوکارهایی که مشتریان آنها با تأخیر پرداخت میکنند، مناسب است.
نکته نهم؛ مشتریان و تأمینکنندگان را اولویتبندی کنید
یکی از نکات اساسی برای کسبوکارها در شرایط بحران، بازطراحی و دستهبندی همه جنبههای سازمان است که تأمینکنندگان و مشتریان نیز از این قاعده مستثنی نیستند.
- مجدداً تأمین کنندگان باید بر اساس میزان استراتژیک و حیاتی بودن ارتباط با آنها ارزیابی و اولویتبندی شوند.
- بلافاصله با شروع شرایط بحرانی باید قراردادها دوباره و باانعطافپذیری بالاتری تدوین شوند.
- همچنین لازم است سیستمهای مشارکتی، هم با تأمینکنندگان و هم با مشتریان ساماندهی شود.
- همانند تأمینکنندگان، مشتریان نیز بر اساس میزان کلیدی بودن و سابقه همکاری باید ارزیابی و اولویتبندی شوند.
نکته دهم؛ با دیگر کسبوکارها همکاری و مشارکت کنید
در شرایط بحران، همکاری با سایر کسبوکارها یا حتی ادغام با آنها میتواند راهی برای تقویت منابع مالی و افزایش توان رقابتی باشد. این استراتژی میتواند به کاهش هزینههای موازی، بهینهسازی روشهای تولیدی موجود، دسترسی به بازارهای جدید و تقویت زنجیره تأمین کمک کند.
این همکاری، مشارکت و ادغام میتواند در قالب ارائه مصولات یا خدمات مشترک، استفاده از کانالهای توزیع یکدیگر و یا ترکیب منابع و قابلیتهای تولیدی باشد.
این نشست با حضور علیرضا کیانی، رئیس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران؛ مهرداد رسولزاده، رئیس اداره بررسیهای اعتباری بانک پارسیان؛ کوروش پرویزیان، رئیس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی و عبدالله احمدی، مدیر مرکز سرمایهگذاری اتاق بازرگانی تهران برگزار شد. در این نشست، کوروش پرویزیان و مهرداد رسولزاده به ارائه کلیات و مفاهیم تابآوری مالی پرداختند و علیرضا کیانی، نکات کاربردی برای تابآوری مالی کسبوکارها را تشریح کرد. عبدالله احمدی، مدیر مرکز سرمایهگذاری اتاق بازرگانی تهران نیز در این نشست درباره برنامههای آتی اتاق نیز سخن گفت.