مدیریت ریسک جنگ در بیمه دریایی در شرایط تشدید درگیری‌های خلیج فارس

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک به نقل از ریسک نیوز،در میانه تنش های جنگ اخیر آمریکا، اسرائیل و ایران تحریریه ریسک نیوز تلاش کرده تا با دریافت نظرات خبرگان و کارشناسان صنعت بیمه راهکاری برای این دوران پرمخاطره ارائه کند، هر چند شرایط فعلی حاکی از آن است که باید پیش ازین این راهکارها مورد توجه قرار می گرفت، در همین زمینه پس از جنگ دوازده روزه گروه رسانه ای ریسک نیوز و سخنکده متن رویدادی با عنوان این روزها و جنگ برگزار کرد که به پاره ای از این راهکارها اشاره شد.

این راهکارها در ذیل می آید:

ریسک‌های جنگی یکی از پیچیده‌ترین مخاطرات صنعت بیمه دریایی هستند. این ریسک‌ها به دلیل ماهیت فاجعه‌آمیز، همبستگی بالا و عدم قابلیت پیش‌بینی دقیق، از پوشش‌های استاندارد بیمه‌ای مستثنی شده و تنها از طریق بیمه‌نامه‌های تخصصی جنگ و سازوکارهای اتکایی مدیریت می‌شوند.

ریسک‌های جنگی در خلیج فارس به دلیل ماهیت فاجعه‌آمیز، همبستگی بالای خسارات و محدودیت ظرفیت بازار داخلی، صرفاً از طریق نرخ‌گذاری قابل مدیریت نیستند.

تجربه بازارهای بین‌المللی نشان می‌دهد مدیریت مؤثر نیازمند ترکیبی از ظرفیت بیمه‌گران داخلی، پشتیبانی اتکایی، و تضمین‌های دولتی است. ایجاد سازوکار ملی مدیریت ریسک جنگ دریایی مانند Marine War Risk Pool می‌تواند تاب‌آوری صنعت بیمه، پایداری جریان تجارت دریایی و کاهش ریسک اقتصادی کشور را تضمین کند.

تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز، اهمیت مدیریت این ریسک‌ها را دوچندان کرده است. لذا در شرایط محدودیت دسترسی کشور به بازار بیمه اتکایی بین‌المللی مطالب زیر جهت مطالعه و هم‌اندیشی به منظور یافت راهکار یا اشتراک گذاری دانسته‌ها برای مدیریت ریسک جنگ دریایی  و بیمه خطر جنگ مناطق پرخطر ارایه می شود.

• ماهیت ریسک جنگ در بیمه دریایی با سایر مخاطرات بیمه‌ای تفاوت‌های بنیادی دارند.
• خسارات فاجعه‌آمیز: ممکن است به طور همزمان به چندین دارایی وارد شود.
• همبستگی بالا: خسارات میان بیمه‌گذاران به شدت مرتبط است.
• تمرکز جغرافیایی: خسارات معمولاً در مناطق مشخص رخ می‌دهند.
• عدم قابلیت پیش‌بینی آماری: داده‌های تاریخی کم یا فاقد قابلیت پیش‌بینی هستند.

به همین دلیل، در بیمه‌های استاندارد Hull & Machinery و P&I، خسارات جنگی مستثنی شده و تنها از طریق War Risk Policies پوشش داده می‌شوند.

• چارچوب بازار جهانی بیمه جنگ دریاییInstitute War Clauses:
• پوشش جنگ، شورش، اقدامات خصمانه و توقیف کشتی را تعریف می‌کند و شامل بندهای محدودکننده مانند توقف پوشش در صورت جنگ بین قدرت‌های بزرگ است.
• Joint War Committee (JWC) Listed Areas: مناطق پرریسک برای عبور کشتی‌ها فهرست می‌شوند. ورود به این مناطق مستلزم اطلاع‌رسانی به بیمه‌گر و پرداخت حق‌بیمه اضافی است.
• Notice of Cancellation: مطابق عرف بین‌المللی، بیمه‌گر می‌تواند با ۷ روز اعلام قبلی پوشش را لغو کند.
• خسارات و ریسک‌های جنگی در خلیج فارس:

ریسک‌های جنگی محدود به خسارت بدنه نیستند و شامل موارد زیر می‌شوند.

خسارت به بدنه و ماشین‌آلات (Damage to hull)

حملات موشکی یا پهپادی (Missile or drone attack)

انفجار مین دریایی (Mine explosion)

توقیف یا تصرف کشتی (Capture or seizure)

محاصره یا محبوس شدن کشتی در مسیر (Blocking and trapping)

توقیف توسط مقامات محلی یا بین‌المللی (Detention)

از دست رفتن درآمد عملیاتی (Loss of hire)

• چالش‌های بازار بیمه ایران

بازار داخلی با سه محدودیت اصلی مواجه است.

• محدودیت ظرفیت بیمه‌گران داخلی: سرمایه شرکت‌های بیمه برای پوشش ریسک‌های فاجعه‌آمیز محدود است.
• محدودیت دسترسی به اتکایی بین‌المللی: تحریم‌ها انتقال ریسک به بازار جهانی را دشوار کرده‌اند.
• تمرکز ناوگان در منطقه پرخطر: بخش زیادی از ناوگان در خلیج فارس فعالیت می‌کند، که افزایش همبستگی و ریسک تجمعی را به همراه دارد.
• چارچوب مدیریت ریسک جنگی:

مدیریت این ریسک باید بر سه پایه اساسی استوار باشد.

• ظرفیت پذیرش ریسک (Capacity) توان مالی بیمه‌گران داخلی برای نگهداری بخشی از ریسک.
• ظرفیت و پشتیبانی اتکایی (Reinsurance Capacity & support) انتقال بخشی از ریسک مازاد به بازارهای اتکایی بین‌المللی یا منطقه‌ای که با توجه به شرایط کشور و تحریمها دسترسی وجود ندارد.
• پشتوانه دولتی (Government Backstop) پشتیبانی دولت در قالب تضمین یا صندوق ملی پوشش ریسک.

تقریباً تمام بازارهای بزرگ دنیا برای ریسک جنگ دریایی به یکی از این سه مدل متکی هستند. بدون این سه مؤلفه، هر دستورالعمل نرخ‌گذاری صرفاً نظری خواهد بود.

• مدل چندلایه پیشنهادی:

ایجاد صندوق ملی پوشش ریسک جنگ دریایی با ساختار چندلایه (Retention داخلی – Pool مشترک بیمه‌گران – Backstop دولتی – انتقال محدود اتکایی) برای مدیریت ریسک‌های فاجعه‌آمیز پیشنهاد می‌شود. توسعه سازوکار ملی پوشش ریسک جنگ دریایی و مشارکت دولت در پشتوانه مالی، به افزایش تاب‌آوری صنعت بیمه و پایداری تجارت دریایی کشور کمک می‌کند.

لایه اول: حداقل 5 تا 10 درصد ارزش مورد بیمه توسط شرکت بیمه‌گر نگهداری شود.

لایه دوم: تجمیع ظرفیت بیمه‌گران اتکایی و مدیریت ریسک در سطح ملی با ایجاد صندوق اتکایی بیمه دریایی.

لایه سوم: پوشش مازاد خسارت و خسارتهای بزرگ توسط صندوق توسعه سرمایه گذاری ملی، صندوق توسعه صنعت حمل و نقل و صنعت نفت.

لایه چهارم: در صورت وجود و یا دسترسی به بازارهای اتکایی خارجی، انتقال بخشی از ریسک.

6.1-  مکانیزم نرخ‌گذاری:

–  در وضعیت فعلی، اگرچه عامل Location Risk بسیار حساس بوده و برقرار است، اما مؤلفه Operational Risk بایستی در تعیین امکان پذیری ارائه پوشش با نرخ منصفانه با در نظر گرفتن حالت Active Transit به Static / Idle Exposure لحاظ گردد. در عمل نیز در بازارهای بین‌المللی بیمه جنگ، این تغییر در پروفایل عملیاتی معمولاً در تعیین نرخ یا اعطای تخفیف عدم خسارت لحاظ می گردد.

– نرخ حق‌بیمه بر اساس نوع کشتی، نوع محموله، ریسک سیاسی محموله خاص (وابستگی به کشور متخاصم) مسیر عبور، مدت حضور در منطقه پرخطر تعیین می‌شود. برای ریسک‌های transit (عبور از تنگه هرمز) نرخ معمولاً بالاتر از idle vessel risk است، زیرا زمان حضور در choke point کوتاه و تمرکز ریسک بالا بوده و احتمال حمله مستقیم بیشتر است.

– تفکیک پوششهای جنگ مناطق پرخطر، برای منطقه خلیج فارس و دریای عمان با سایر مناطق پرخطر مانند دریای سرخ، خلیج عدن و غیره … .

– تعیین حق بیمه بر اساس میزان پوشش در دسترس برای هر کشتی و کل ناوگان. نرخها براساس ارزش مورد بیمه و میزان تعهد بیمه‌گران تعیین می‌شوند.

6.2- راهکارهای اتکایی در شرایط تحریمPool داخلی: تجمیع ظرفیت شرکت‌های بیمه داخلی برای پوشش مشترک

Government guarantee: تضمین خسارات فاجعه‌آمیز توسط دولت.

Structured reinsurance: استفاده از اتکایی محدود با مشارکت شرکت‌های منطقه‌ای و بیمه گران کپتیو.

Risk-based pricing: نرخ حق‌بیمه مبتنی بر ریسک واقعی سفر و ویژگی‌های کشتی.