سال ۱۴۰۴ یکی از پرتنشترین سالهای اقتصاد ایران بود؛ سالی که دو جنگ و بحرانهای دیگر فضای تصمیمگیری را برای بسیاری از کسبوکارها و نهادهای اقتصادی دشوارتر از همیشه کرد. با وجود اعلام آتشبس شرایط بحرانی و ابهام همچنان وجود دارد. در چنین شرایطی، یکی از مهمترین پرسشها برای مدیران این است که چگونه میتوان در دل بیثباتی، فعالیت سازمان را حفظ کرد و از فروپاشی عملیاتی جلوگیری کرد.
برای پاسخ به این پرسش، تجربه کشورهایی که پیشتر بحرانهای مشابه را پشت سر گذاشتهاند، میتواند راهگشا باشد؛ بهویژه برای نظام بانکی که در هر بحران، یکی از نخستین بخشهایی است که فشار مستقیم را تجربه میکند.
کتاب «شاعران زمان جنگ» نوشته لوئی الرومانی که توسط انتشارات راه پرداخت منتشر شده، یکی از همین روایتهای قابل تأمل را در خود دارد. این کتاب به تجربه بانک Bemo، بزرگترین بانک خصوصی سوریه، در سالهای ابتدایی جنگ داخلی این کشور اختصاص یافته است؛ بانکی که در میانه آشفتگیهای اقتصادی و اجتماعی، تلاش کرد خدمات حیاتی خود را حفظ کند و از فروپاشی فاصله بگیرد.
در این روایت، از تصمیمهایی گفته میشود که باعث شد بانک در روزهایی که بسیاری از نهادهای اقتصادی با اختلال جدی روبهرو بودند، همچنان به فعالیت ادامه دهد. نکته مهم اینجاست که این تصمیمها بیشتر از آنکه بر مبنای نظریههای مدیریتی باشند، حاصل مواجهه مستقیم با بحران واقعیاند.
مرور این تجربه، مجموعهای از راهکارهای عملی را پیش روی مدیران بانکی قرار میدهد؛ راهکارهایی که در شرایط جنگ، نااطمینانی شدید و شوکهای اقتصادی میتوانند به حفظ ثبات سازمان کمک کنند.
۱۲ راهکار برای زنده ماندن بانک در شرایط بحران
۱. شعب حیاتی را حفظ کنید
همه شعب اهمیت یکسانی ندارند. باید شعب کلیدی شناسایی شوند و حتی با حداقل ظرفیت، فعال بمانند تا جریان خدمات قطع نشود.
۲. شیفتهای منعطف برای کارکنان تعریف کنید
در شرایط بحران، حضور مستمر کارکنان به برنامهریزی متفاوت نیاز دارد. شیفتهای انعطافپذیر میتواند هم امنیت نیروها را حفظ کند و هم تداوم عملیات را تضمین کند.
۳. خدمات ضروری را در اولویت قرار دهید
در روزهای بحران، تمرکز باید بر خدمات پایه مانند برداشت وجه، انتقال پول و پرداختهای ضروری باشد، نه توسعه سرویسهای جدید.
۴. شفاف و مداوم اطلاعرسانی کنید
سکوت سازمانی، بستر شایعه و هراس است. اطلاعرسانی منظم و روشن میتواند از شکلگیری نگرانی عمومی جلوگیری کند.
۵. سقف برداشت مشخص تعیین کنید
برای کنترل فشار ناشی از برداشتهای ناگهانی، تعیین محدودیت منطقی برای برداشت نقدی ضروری است.
۶. ازدحام شعب را مدیریت کنید
کنترل ورود مشتریان و مدیریت صفها، هم امنیت را افزایش میدهد و هم از تشدید نگرانی عمومی جلوگیری میکند.
۷. ذخایر نقدی را تقویت کنید
در بحران، تقاضا برای پول نقد افزایش پیدا میکند. بانک باید از قبل برای این فشار آماده باشد.
۸. نقدینگی را متوازن توزیع کنید
تمرکز پول نقد در چند شعبه میتواند بحران را تشدید کند. توزیع متوازن میان شعب اهمیت بالایی دارد.
۹. سناریوهای کمبود نقدینگی را از قبل طراحی کنید
بانکی که فقط در لحظه بحران تصمیم میگیرد، معمولاً دیر عمل میکند. سناریوهای آماده، سرعت واکنش را بالا میبرند.
۱۰. هزینههای غیرضروری را حذف کنید
در شرایط جنگ، منابع باید به سمت عملیات حیاتی هدایت شوند، نه هزینههایی که میتوان موقتاً از آنها صرفنظر کرد.
۱۱. نیروهای کلیدی را حفظ کنید
سرمایه انسانی در بحران حتی مهمتر از سرمایه مالی است. حفظ نیروهای مؤثر و ایجاد انگیزه برای ماندن آنها ضروری است.
۱۲. اعتماد مشتریان را از دست ندهید
بانک بدون اعتماد عمومی دوام نمیآورد. حفظ این اعتماد، مهمترین دارایی هر نهاد مالی در روزهای بحرانی است.
توصیههای الرومانی از این جهت ارزشمند هستند که در دنیای واقعی و در کشوری نزدیک به ایران تجربه شدهاند. اینها نه نسخههای تئوریک، بلکه حاصل تجربه بانکی هستند که در یکی از سختترین دورههای تاریخ معاصر سوریه تلاش کرد زنده بماند.
این تجربه نشان میدهد در زمان بحران، مهمترین مأموریت بانکها الزاماً توسعه خدمات جدید نیست؛ بلکه حفظ کارکردهای پایهای نظام مالی است؛ یعنی همان چیزی که زندگی روزمره مردم به آن وابسته است: دسترسی به پول، امکان انجام پرداختها و مهمتر از همه حفظ حس اعتماد.
از اینجا میتوانید بخشی از کتاب شاعران زمان جنگ را دانلود کنید.