دوشنبه ۲۴ فروردین ۱۴۰۴، جلسهای مشترک میان کمیسیونهای فاوا و دانشبنیان اتاق ایران و کمیسیون تحول، نوآوری و بهرهوری دیجیتال اتاق تهران با حضور مدیران بخش خصوصی و جمعی از مسئولان دولتی برگزار شد. محور اصلی نشست، بررسی خسارتهای اقتصادی، اجتماعی و امنیتی ناشی از قطع یا محدودسازی اینترنت و یافتن راهحلهایی برای کاهش آسیبها در دوران پساجنگ بود.این جلسه با تأکید بر این نکته برگزار شد که «اقتصاد دیجیتال امروز جزء زیرساختهای حیاتی کشور است» و هرگونه اختلال در آن پیامدهای فوری و گسترده بر بخش واقعی اقتصاد، اعتماد عمومی و سرمایهگذاری دارد.
اینترنت زیرساخت حیاتی است، نه فانتزی
پیام باقری، نایبرئیس اتاق ایران، با اشاره به تغییر شرایط کشور پس از جنگ در این نشست گفت: «اقتصاد ایران در مرحله جدیدی قرار گرفته است و باید با نگاه تازه به اولویتها و بخشهای پیشران نگریست. دورهای که دولت تنها بازیگر اقتصاد بود گذشته است؛ امروز بخش خصوصی و اقتصاد مردمی باید محور تصمیمگیریها قرار گیرد.»
او افزود: «ما نمیتوانیم اقتصاد دیجیتال را صرفاً یک بستر تفننی بدانیم. همانطور که برق قطع شود و تمام فعالیتها مختل میشود، محدودیت اینترنت نیز میتواند شریانهای اقتصادی کشور را از کار بیندازد.»
به گفته او، اختلالهای مکرر و طولانی مدت در اینترنت موجب عقبماندگی کشور از رقابتهای بینالمللی، افزایش هزینههای بنگاهها و کاهش بهرهوری شده است. باقری تأکید کرد لازم است به این موضوع نه به چشم یک فرع، بلکه به عنوان محور زیربنایی اقتصاد نگاه شود.
با قطع اینترنت، هر روز معادل هزینه دو نیروگاه را از دست میدهیم
افشین کلاهی، رئیس کمیسیون کسبوکارهای نوین و دانشبنیان اتاق ایران، در سخنان خود با اشاره به برآوردهای موجود از خسارت ناشی از قطع اینترنت گفت: «خسارت مستقیم قطع یا محدودیت اینترنت روزانه بین سی تا چهل میلیون دلار است. تخریبِ این بخش از زیرساخت به چشم نمیآید؛ فیلمی از آن نمیبینیم، اما هر روز اتفاق میافتد. خسارت غیرمستقیم هم تقریباً همینقدر است؛ یعنی در مجموع روزانه حدود ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار از اقتصاد کشور خارج میشود. این عددها کوچک نیست. این میزان هزینه در حد ساخت دو نیروگاه متوسط است که هر روز دود میشود.»
او هشدار داد: «خسارتهای غیرمستقیم فقط محدود به داخل کشور نیست. از دست رفتن بازارهای صادراتی، توقف ارتباط با شرکا، و دشوار شدن پیدا کردن بازارهای جدید، همه هزینههای ثانویهای است که شاید ساعتها بتوان درباره آن صحبت کرد.»
کلاهی تأکید کرد که بین «یک تا دو میلیون نفر» تحتتأثیر مستقیم و غیرمستقیم این محدودیتها دچار بیکاری یا افت درآمد میشوند و «۷۰ درصد این افراد بدون بیمه و پشتوانه» هستند.
او در پایان گفت: «من فقط یک درخواست دارم؛ هر تصمیمی که گرفته میشود، لطفاً یک هزینه–فایده واقعی برای آن انجام شود.»
بخش خصوصی نیازمند توضیح روشن درباره منطق محدودیتهاست
مازیار نوربخش، رئیس کمیسیون تحول دیجیتال اتاق تهران، نیز در این نشست با انتقاد از وضعیت موجود، گفت: «اگر دلیل محدودیتها امنیتی است، چرا با فروکش کردن بحران و برقراری آتشبس، وضعیت به حالت عادی بازنمیگردد؟ باید به این موضوع هم توجه کرد که در بستر اقتصاد دیجیتال، قطع اینترنت هم میتواند منجر به مشکلات امنیتی شود.»
او در سخنان خود تأکید کرد که بخش خصوصی هنوز پاسخ مشخصی درباره مبنای تصمیمهای اخیر در محدودسازی اینترنت دریافت نکرده است. نوربخش گفت که بسیاری از شرکتهای فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال با افت شدید درآمد و کاهش مشتری روبهرو شدهاند و برخی از آنها ناچار به تعدیل نیرو شدهاند. این روند، بهویژه برای کسبوکارهای کوچک و متوسط حوزه فناوری، شرایط دشواری ایجاد کرده است.
او با اشاره به تعدیل هزاران نیرو در شرکتهای فناورمحور، از سیاستهای دوگانه انتقاد کرد و افزود که اگر قطع اینترنت ضرورت دارد، پس توزیع و فروش اینترنتهای موسوم به «پرو» یا «سفید» چه معنایی دارد و چطور این اینترنتها مشمول محدودیتهای امنیتی نیستند؟
رئیس کمیسیون تحول دیجیتال اتاق تهران تأکید کرد که برای امکان برنامهریزی و مدیریت کسبوکار، لازم است نهادهای تصمیمگیر منطق کارشناسی و اقدامات خود را به شکل شفاف منتشر کنند تا بخش خصوصی بتواند براساس اطلاعات واقعی تصمیم بگیرد.
امنیت سایبری در مقابل انسجام اجتماعی
محسن پاشا، قائم مقام مرکز ملی فضای مجازی، با نگاهی متفاوت به موضوع قطع اینترنت، گفت: «قدرت کشور و همچنین دفاع از کشور لایههای مختلفی دارد که امنیت الکترونیک یکی از مهمترین آنهاست.»
او با اشاره به اینکه مسائل در ایران از حالت تکبعدی خارج شده و همهچیز به هم وابسته است، افزود: «جنگ امروز، جنگ فناوری است.»
او همچنین اعلام کرد که طبق ابلاغیه بهمنماه که از سوی علی لاریجانی، دبیر شهید شورای عالی امنیت ملی ابلاغ شد، مقرر شده است اینترنت موردنیاز بخش خصوصی از طریق درخواست سه مجرای اتاق ایران، اتحادیه کشوری کسب و کارهای مجازی و سازمان نظام صنفی رایانهای تأمین شود و تاکنون شمارههای معرفی شده که در حال بررسی دستگاههای نظارتی و اتصال تدریجی به اینترنت هستند.
پاشا اظهار کرد: «برای وصل بودن اینترنت باید بنا به وضعیت بهگونهای عمل کنیم که نیازهای مردم و فعالان اقتصادی پاسخ داده شود.»
او تأکید کرد: «بزرگترین مؤلفه امنیت ایران؛ مردم و انسجام اجتماعی است و این مسئله حتی از قدرت موشکی هم قویتر است.»
نوآوری تدریجی جای نوآوری جهشی را میگیرد
در ادامه، احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات، تصویری کلان از آینده فناوری ارائه کرد. او چهار سناریو «پذیرش فناوری و حرکت به سمت نظم دیجیتالی جهانی، عدم پذیرش فناوری، پذیرش فناوری بدون پیوستگی جهانی، جهانهایی جدا از هم با زنجیرههای ارزش کوتاهشده» را برای آینده جهان برشمرد.
او افزود: «در حال حاضر سناریوی چهارم محتملترین مسیر است.»
در این سناریو، دولتها بیشتر به حوزه دفاعی و بخشهای امنیتی سرمایهگذاری میکنند، کسبوکارهای کوچک و متوسط بهویژه در حوزه دیجیتال تحتفشار قرار میگیرند و «نوآوری تدریجی» جای نوآوری جهشی را میگیرد.
چیتساز تأکید کرد که «بدون همکاری نزدیک بخش خصوصی و دولت نمیتوان از این مسیر عبور کرد» و وزارت ارتباطات تلاش میکند «خسارتها به حداقل برسد.»
تابآوری اجتماعی مهمترین خط دفاعی کشور است
در پایان جلسه، فرزین فردیس، عضو هیئترئیسه اتاق تهران، با تأکید بر اهمیت «انسجام اجتماعی» گفت: «در شرایطی که فشار اقتصادی زیاد است و کسبوکارهای زیادی آسیب دیدهاند، باید مراقب تابآوری مردم باشیم. اگر در تصمیمگیریها صدای مردم شنیده نشود، همین فشارها خود به تهدید تبدیل میشود.»
او افزود که نظرات دولت، با وجود اینکه از بیرون کمتر شنیده میشود، باید در معرض دید عمومی قرار گیرد تا تصمیمگیری «بر اساس مجموعهای از منافع و مضار» انجام شود.