در روزهای اخیر، انتشار یک تصویر با طرح جدید از اسکناس ۵۰۰ هزار تومانی در شبکههای اجتماعی، این سؤال را برای برخی شهروندان ایجاد کرد که آیا چنین اسکناسی واقعاً در حال انتشار است یا نه.
تصویر این اسکناس که بهعنوان پول جدیدِ در حال توزیع معرفی میشد، توسط خبرگزاری تسنیم تکذیب شد؛ بررسیهای راه پرداخت نشان داده که این تصویر صرفاً یک طرح گرافیکی ساخته شده با هوش مصنوعی بوده و هیچ اعتبار رسمیای ندارد.
این اتفاق بهانهای شد تا سری به ویترین رسمی بانک مرکزی بزنیم. دنیای اسکناسهای ایرانی پر از قصههای ناگفته و نمادهایی است که شاید هر روز از کنارشان میگذریم اما شناسنامهشان را نمیدانیم.
در ادامه این مطلب، مروری خواهیم داشت بر شناسنامه و تاریخچه تمامی اسکناسها و ایرانچکهای معتبری که در حال حاضر مورد تأیید بانک مرکزی هستند و در بازار در جریان هستند.
بازماندگان دهه ۶۰؛ قدیمیترین اسکناسهای معتبر
اسکناسهایی در جیب ما اعتبار دارند که بیش از ۴۰ سال از عمر اولین چاپ آنها میگذرد:
اسکناس ۲۰۰ ریالی (۲۰ تومانی): این اسکناس قدیمیترین پول در جریان کشور با نمای مسجد جامع یزد است که در سال ۱۳۶۱ چاپ شد و با وجود اینکه دیگر چاپ نمیشود، هنوز از نظر قانونی اعتبار دارد.
اسکناس ۱۰۰ ریالی (۱۰ تومانی): این اسکناس منقش به تصویر آیتالله مدرس، در سال ۱۳۶۴ منتشر شد و همچنان در لیست اسکناسهای «در جریان» بانک مرکزی قرار دارد.
اسکناس ۵۰۰ ریالی: این پول که در سال ۱۳۶۷ به بازار آمد، به دلیل تصویر سردر دانشگاه تهران در پشت آن مشهور است.
سری امام خمینی؛ وقتی تاریخ روی پول ورق خورد
امام خمینی (ره) در زمان حیاتشان اجازه چاپ تصویر خود را بر روی اسکناسها نداده بودند و اولین بار در سال ۱۳۷۱ (سه سال پس از رحلت ایشان) تصویر ایشان جایگزین طرحهای قبلی شد.
اسکناس ۱۰۰۰ ریالی: نخستین اسکناس از سری جدید بود که با تصویر امام در رو و تصویری از قبهالصخره در پشت، در سال ۱۳۷۱ منتشر شد.
اسکناس ۲۰۰۰ ریالی: این اسکناس دو طرح معروف دارد؛ یکی با نمای آزادی خرمشهر (چاپ ۱۳۶۵) و دیگری با تصویر امام خمینی که پشت هر دوی آنها نمای کعبه نقش بسته است.
اسکناس ۵۰۰۰ ریالی؛ سفر از فضا تا باستان
این اسکناس یکی از پرتغییرترینهاست؛ پشت آن ابتدا طرح «گل و مرغ»، سپس «ماهواره امید» و در آخرین نسخه، «سفالینه باستانی زابل» چاپ شده است.
تحول در اسکناسهای درشت؛ از دماوند تا مشاهیر
با گذشت زمان، طراحی اسکناسهای درشتتر به سمت معرفی مشاهیر و اماکن تاریخی ایران رفت.
اسکناس ۱۰,۰۰۰ ریالی (۱۰۰۰ تومانی): این اسکناس سه نسل متفاوت را پشت سر گذاشته؛ از طرح کوه دماوند (سال ۷۱) به حافظیه شیراز (سال ۹۶) و در نهایت به آرامگاه بوعلیسینا در همدان (سال ۱۴۰۱) رسیده است.
اسکناس ۲۰,۰۰۰ ریالی (۲۰۰۰ تومانی): پشت این اسکناس ابتدا تصویر میدان نقش جهان بود، سپس به مسجدالاقصی بادگیرهای خانه آقازاده ابرکوه تغییر یافت و جدیدترین نسخه آن منقش به مقبرهالشعرای تبریز است.
اسکناس ۵۰,۰۰۰ ریالی (۵۰۰۰ تومانی): این اسکناس از نقشه ایران با طرح اتم به همراه الکترونها شروع شد، مدتی نمای دانشگاه تهران را بر خود داشت و در نسخه جدید بنفشرنگ، طرح حافظیه شیراز را نمایش میدهد.
اسکناس ۱۰۰,۰۰۰ ریالی (۱۰ هزار تومانی): این پول با تصویر امام خمینی در رو و آرامگاه سعدی در پشت، از سال ۱۳۸۹ به جمع اسکناسهای ایران اضافه شد.
ایرانچکها؛ پولهای نقد با مبالغ درشت
بسیاری تصور میکنند ایرانچکها با اسکناس متفاوتاند، اما در واقع اینها همان پول نقد هستند که برای آسانتر شدن جابهجایی مبالغ زیاد طراحی شدهاند.
ایرانچک ۵۰۰ هزار ریالی (۵۰ تومانی): طرح اصلی روی تمام آنها بارگاه امام رضا (ع) است، اما در پشت آنها بسته به سال تولید، تصاویری از سقاخانه یا کوه دماوند دیده میشود.
ایرانچک ۱ میلیون ریالی (۱۰۰ تومانی): نسخههای قدیمی آن با طرح تختجمشید شناخته میشد، اما در نسخههای جدید تصویر بارگاه حضرت معصومه (س) در رو و میدان گازی پارس جنوبی در پشت آن نقش بسته است.
ایرانچک ۲ میلیون ریالی (۲۰۰ تومانی): سری اول آن نمای سد کارون ۳ را داشت و سری جدید (مصوب ۱۴۰۳) با طرح مسجد امام اصفهان و نمای چوگان اثر استاد فرشچیان طراحی شده است.
ایرانچک ۵,۰۰۰,۰۰۰ ریالی (۵۰۰ هزار تومانی): این چک که با رنگ زرد شناخته میشود، از مرداد ماه سال ۱۴۰۴ رسماً وارد بازار شد. روی آن تصویری از شاهکار معماری قاجار، مسجد آقا بزرگ کاشان، و پشت آن نمادی از حماسه ملی، آرامگاه فردوسی، نقش بسته است.
ایرانچک ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ ریالی (۱ میلیون تومانی): جدیدترین عضو خانواده که در اسفند ۱۴۰۴ به دست مردم رسید. این پول با طرح مسجد جامع یزد در رو و نمای باشکوه ارگ بم در پشت، بزرگترین رقم پولی کشور محسوب میشود.
