به گزارش فرکانس، بخش پالایش یکی از حلقههای کلیدی زنجیره ارزش صنعت نفت ایران به شمار میرود و نقش مهمی در تأمین سوخت کشور و ایجاد ارزش افزوده ایفا میکند. ایران با در اختیار داشتن مجموعهای از پالایشگاههای بزرگ توانسته ظرفیت پالایش نفت خام خود را در سطح قابل توجهی حفظ کند. با این حال، تغییرات ساختاری در بازار انرژی و ضرورت افزایش بهرهوری باعث شده توجه سیاستگذاران و فعالان این صنعت بیش از گذشته به ارتقای فناوری، افزایش عمق پالایش و بهبود کیفیت فرآوردهها معطوف شود. در چنین شرایطی، آینده صنعت پالایش بیش از هر زمان دیگری به اصلاح ساختارها و سرمایهگذاری در نوسازی وابسته است.
در حوزه پالایش، ایران با در اختیار داشتن مجموعهای از پالایشگاههای بزرگ توانسته ظرفیت پالایش نفت خام خود را در سطح نسبتاً بالایی حفظ کند. در سال ۱۴۰۴، تمرکز اصلی این بخش دیگر صرفاً تأمین سوخت داخلی نبود، بلکه مدیریت ناترازی، ارتقای کیفیت فرآوردهها و کاهش تولید نفت کوره به عنوان یک محصول کمارزش در دستور کار قرار گرفته بود. با این حال، بخش مهمی از پالایشگاههای کشور همچنان از فناوریهای قدیمی استفاده میکنند و عمق پالایش (Refining Complexity) در مقایسه با استانداردهای جهانی پایینتر است. این مسئله باعث میشود سهم محصولات سبک و با ارزش افزوده بالا مانند بنزین و فرآوردههای پتروشیمیایی کمتر از حد بهینه باشد.
چالشهای صنعت پالایش در سال ۱۴۰۴
در همین بستر، پروژههای بهبود کیفیت و ارتقای پالایشگاهها به کندی پیش میروند. دلیل اصلی این کندی را باید در ترکیبی از محدودیت منابع مالی، دشواری دسترسی به فناوریهای پیشرفته، عدم جذابیت اقتصادی ناشی از قیمتگذاری دستوری و شرایط پرتنش ژئوپولیتیکی جستجو کرد. به خصوص، وقتی قیمت فرآوردهها بهصورت یارانهای تعیین میشود، انگیزه برای سرمایهگذاری در افزایش بهرهوری و کاهش اتلاف کاهش مییابد. این چرخه معیوب، باعث شده پالایشگاهها بیشتر در نقش «تأمینکننده حداقلی سوخت» باقی بمانند تا «بنگاههای سودآور با فناوری پیشرفته».